درمان اختلالات مفصل فکی-گیجگاهی

مفصل فکی-گیجگاهی چیست؟

مفصلی که فک پایین را به جمجمه وصل می‌کند، درست جلوی گوش. برخلاف بیشتر مفصل‌های بدن، هم لولا می‌شود و هم می‌لغزد، و هر دو طرف باید همزمان و هماهنگ کار کنند. همین پیچیدگی، آن را مستعد اختلال می‌کند.

نشانه‌های شایع

• درد در فک، جلوی گوش یا شقیقه
• صدای تق یا ساییدگی هنگام باز و بسته کردن دهان
• محدودیت باز شدن دهان یا قفل شدن موقت فک
• خستگی عضلات فک، به‌ویژه هنگام صبح
• سردرد یا درد گردن که با فک ارتباط دارد

وجود صدا به‌تنهایی و بدون درد یا محدودیت، همیشه به معنای نیاز به درمان نیست.

چه چیزی باعثش می‌شود

علت معمولاً یک چیز نیست. دندان‌قروچه و فشردن دندان‌ها، استرس، ضربه، جویدن یک‌طرفه، بی‌نظمی شدید در رابطهٔ دو فک، و بیماری‌های مفصلی همگی می‌توانند نقش داشته باشند. بخشی از ارزیابی، جدا کردن این عوامل از هم است.

ارزیابی چگونه انجام می‌شود

معاینهٔ حرکت فک و عضلات، شرح حال دقیق دربارهٔ الگوی درد و عادت‌های شبانه، و در صورت لزوم تصویربرداری. هدف، تشخیص این است که مشکل عضلانی است، مفصلی است، یا هر دو — چون درمانشان یکی نیست.

درمان از ساده به پیچیده

مسیر استاندارد از کم‌تهاجمی‌ترین گزینه شروع می‌شود: اصلاح عادت‌ها، رژیم غذایی نرم موقت، تمرین‌های فک، کنترل درد و التهاب، و در بسیاری از موارد نایت‌گارد برای شب. بخش بزرگی از بیماران با همین مرحله بهبود می‌یابند.

اگر پاسخ کافی نبود، گزینه‌های بعدی بررسی می‌شوند: تزریق داخل مفصلی، آرتروسنتز (شست‌وشوی مفصل)، آرتروسکوپی و در موارد محدود جراحی باز. تصمیم دربارهٔ هر مرحله فقط پس از پاسخ ندادن مرحلهٔ قبل گرفته می‌شود.

نقش خودتان در درمان

در این اختلال، همکاری بیمار به‌اندازهٔ درمان اثر دارد: استفادهٔ منظم از نایت‌گارد، پرهیز از جویدن آدامس و غذاهای سفت در دورهٔ حاد، و توجه به فشردن ناخودآگاه دندان‌ها در طول روز.

چه زمانی زودتر مراجعه کنید

قفل شدن فک که باز نمی‌شود، درد شدید و ناگهانی، ناتوانی در بستن دهان، یا محدودیتی که به‌سرعت بدتر می‌شود.

آنچه نمی‌توان وعده داد

این اختلال در بسیاری از موارد مزمن و دوره‌ای است. هدف واقع‌بینانهٔ درمان، کنترل درد و بازگرداندن عملکرد است، نه تضمین اینکه هرگز برنگردد. هر طرحی که پیش از معاینه نتیجه‌ای قطعی وعده بدهد، قابل اتکا نیست.